Hayat, bazen beklenmedik kayıplarla durur. Bir insanı, bir ilişkiyi, bir rolü, bir hayali ya da alıştığımız bir düzeni kaybettiğimizde, yalnızca dış dünyamız değil, iç dünyamız da değişir. Bu değişimin adı çoğu zaman yastır. 

Yasın Belirtileri 

Yas, fiziksel, duygusal, bilişsel, davranışsal ve ruhsal boyutları da içeren, kaybın tüm yönlerine verilen tepkidir. Yasın doğası ve yas tutma biçimleri farklıdır.  

Fiziksel Belirtiler: 

-Baş ağrıları 

-Karın ağrısı 

-Baş dönmesi 

-Sırt ağrısı 

-İştahsızlık 

-Göğüste gerginlik 

-Aşırı yeme 

-Çok fazla uyku 

Duygusal Belirtiler: 

-Endişe 

-Üzüntü 

-Umutsuzluk 

-Utanç 

-Hiperaktivite 

-Kızgınlık 

-Suçluluk 

Davranışsal Belirtiler: 

-İletişim eksikliği 

-Sosyal izolasyon 

-İşe/okula gitmek istememek 

-Zayıf konsantrasyon 

-Aşırı bilgisayar/akıllı telefon kullanımı 

Yas Sürecinin 5 Aşaması: Kübler-Ross Modeli Açıklaması 

Kübler-Ross (1969) başlangıçta bu aşamaları, ölümcül hastalığı olan hastaların duygusal yolculuğunu tanımlamak için geliştirmiştir. O zamandan beri model evrim geçirmiş ve her türlü kayıp yaşayan herkese geniş ölçüde uygulanmıştır. 

Bu aşamalar herkese özgü değildir ve mutlaka kronolojik bir sırayı takip etmezler. Bireyler aşamaları farklı bir sırayla veya hatta aynı anda birden fazla aşamayı deneyimleyebilir ve bazen bazıları aşamaları tekrar tekrar deneyimleyebilirler. 

1. İnkar: Kaybın gerçekliğini kabul etmekte zorlanma, “Bu olamaz” hissi. 

2. Öfke: Kendine, başkalarına, hayata ya da duruma duyulan öfke. 

3. Pazarlık: “Keşke”, “Eğer şöyle olsaydı…” düşüncelerinin yoğunlaşması. 

4. Depresyon: Derin üzüntü, geri çekilme, enerji kaybı ve umutsuzluk hissi. 

5. Kabullenme: Kaybın hayatın bir parçası olarak yerini alması ve yeni bir denge kurulması. 

Bu evreler bir “kontrol listesi” değildir. Yas, kişisel ve dalgalı bir süreçtir. 

Yas Sürecinde Kendimize Nasıl Destek Olabiliriz? 

Yasla baş etmenin tek bir doğru yolu yoktur. Ancak süreci daha sağlıklı taşıyabilmek için bazı koruyucu adımlar bulunmaktadır; 

• Duygulara alan açmak: “Güçlü olmalıyım” baskısı, yasın doğal akışını zorlaştırabilir. 

• Yalnız kalmamak: Sosyal destek, yas sürecinin en güçlü koruyucu faktörlerinden biridir. 

• Bedeni ihmal etmemek: Uyku, beslenme ve hareket, duygusal iyileşmenin temelini oluşturur. 

• Zamana güvenmek: Yasın bir takvimi yoktur… İyileşme aceleye gelmez. 

Ne Zaman Psikolojik Destek Almak Gerekir? 

Bazı durumlarda yas süreci kişinin günlük işlevselliğini uzun süreli olarak etkileyebilir. Yoğun suçluluk, umutsuzluk, hayattan kopma ya da yaşam isteğinde belirgin azalma gibi belirtiler varsa, psikolojik destek almak önemli ve koruyucu bir adımdır. 

Yas, tek başına taşınması gereken bir yük değildir. Kaybın ardından yaşanan acı, sevilen şeyin hayatımızdaki yerini gösterir. Yas, kaybı silmek değil, onunla beraber yaşamayı öğrenme sürecidir. 

Yazar: Psikolog Sadiye AKBULUT KILINÇ